Penipuan korporat bukan sahaja merupakan risiko terpencil, malah sudah menjadi cabaran yang semakin kerap berlaku dalam pelbagai industri. Menurut laporan Global Economic Crime and Fraud Survey 2022 oleh PwC, 46% organisasi di seluruh dunia mengalami penipuan dalam tempoh dua tahun, dengan penipuan dalaman dan skim berkaitan perolehan antara bentuk penipuan yang paling lazim.

Bagi perniagaan yang beroperasi di Malaysia, kesannya menlangkaui kerugian kewangan. Penipuan boleh menyebabkan organisasi berdepan dengan penalti kawal selia, menjejaskan keyakinan pemegang taruh, serta mewujudkan liabiliti undang-undang kepada pengarah dan pihak pengurusan kanan. Dalam keadaan ini, penyiasatan korporat bukan sekadar langkah reaktif, malah merupakan komponen penting dalam pengurusan risiko dan tadbir urus.

Memahami Risiko Penipuan Korporat

Penipuan korporat lazimnya berlaku dalam dua bentuk utama: dalaman dan luaran.

Penipuan dalaman melibatkan individu dalam organisasi yang menyalahgunakan kedudukan mereka untuk mendapatkan keuntungan peribadi. Perkara ini boleh merangkumi manipulasi tuntutan perbelanjaan, penipuan gaji, transaksi tanpa kebenaran, atau konflik kepentingan. Disebabkan individu tersebut kebiasaannya memahami sistem dan kawalan dalaman organisasi, tindakan mereka boleh berlalu tanpa dikesan untuk tempoh yang panjang.
Penipuan luaran pula melibatkan pihak ketiga seperti vendor, kontraktor, atau rakan niaga. Skim yang lazim termasuk penipuan perolehan, invois yang dinaikkan nilainya, vendor palsu, dan pakatan sulit dengan kakitangan dalaman. Kes seperti ini selalunya lebih kompleks kerana melibatkan penyelarasan merentasi sempadan organisasi.

Dalam kedua-dua keadaan, penipuan jarang berlaku secara terang-terangan. Sebaliknya, jenayah tersebut kebiasaannya tersembunyi dalam proses perniagaan harian. Kepincangan kecil boleh terkumpul dari semasa ke semasa sehingga menyebabkan kerugian kewangan dan operasi yang ketara.

Selain kerugian kewangan, penipuan turut menjejaskan kepercayaan. Pelabur, pengawal selia, dan rakan niaga mengharapkan organisasi mengekalkan tadbir urus yang kukuh. Kegagalan mengesan dan menangani penipuan boleh menimbulkan persoalan tentang kawalan dalaman dan kebertanggungjawaban kepimpinan.

Bilakah Syarikat Memerlukan Penyiasat Korporat?

Organisasi biasanya melantik penyiasat korporat apabila terdapat petanda jelas mengenai risiko atau kepincangan yang tidak dapat diselesaikan secara dalaman.

Antara pencetus yang lazim termasuk:

Perbezaan kewangan yang luar biasa atau kerugian yang tidak dapat dijelaskan
Disyaki berlaku salah laku pekerja atau konflik kepentingan
Kepincangan dalam pembayaran vendor atau proses perolehan
Laporan pemberi maklumat (whistleblower) atau aduan dalaman
Pelanggaran data atau akses tanpa kebenaran kepada maklumat sensitif

Dalam banyak keadaan, tindakan awal amat penting. Melantik pasukan penyiasatan profesional membolehkan syarikat bertindak dengan pantas, memelihara bukti, dan mengurangkan potensi pendedahan kewangan serta undang-undang.

Kerangka Kawal Selia di Malaysia

Penyiasatan korporat di Malaysia beroperasi dalam kerangka undang-undang yang ketat. Organisasi perlu memahami peraturan ini bagi memastikan hasil penyiasatan bukan sahaja berkesan, tetapi juga mematuhi keperluan undang-undang.

Akta SPRM 2009 (Seksyen 17A)

Seksyen 17A Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) menetapkan liabiliti korporat bagi kesalahan rasuah. Peruntukan ini menjadikan organisasi komersial bertanggungjawab sekiranya individu berkaitan melakukan rasuah untuk mendapat atau mengekalkan perniagaan. Bagi mewujudkan pembelaan di sisi undang-undang, syarikat perlu menunjukkan bahawa mereka telah melaksanakan “Tatacara Mencukupi”, seperti:

Mewujudkan dasar antirasuah dan kod etika yang kukuh.
Menjalankan penilaian risiko penipuan secara berkala bagi mengenal pasti kelemahan.
Melaksanakan mekanisme pemberi maklumat dan penyiasatan dalaman yang selamat.

Penyiasatan korporat yang didokumentasikan boleh menjadi komponen penting dalam pembelaan ini. Dokumen tersebut menyediakan bukti yang sewajarnya bahawa organisasi telah mengambil langkah yang munasabah untuk mencegah dan mengesan salah laku.

Akta Perlindungan Data Peribadi (APDP) 2010

Walaupun penyiasatan sering memerlukan akses kepada maklumat sensitif, syarikat juga perlu mematuhi undang-undang perlindungan data dan privasi. APDP 2010 mengawal kaedah pengumpulan, penggunaan, dan pendedahan data peribadi.

Dalam sesuatu penyiasatan, perkara ini bermaksud:

Mengehadkan akses data kepada maklumat yang diperlukan
Memastikan kebenaran yang sewajarnya untuk pengumpulan data
Mengendalikan maklumat pekerja secara bertanggungjawab

Mengimbangi keperluan penyiasatan dengan kewajipan kerahsiaan amat penting, khususnya apabila menyemak e-mel, rekod komunikasi, atau peranti peribadi yang digunakan untuk tujuan kerja.

Akta Keterangan 1950

Bagi memastikan sesuatu penyiasatan perniagaan dapat menyokong tindakan litigasi atau laporan polis, bukti yang diperoleh perlu memenuhi kriteria tertentu. Akta ini menghendaki hasil penyiasatan:

Didokumentasikan menggunakan protokol forensik yang standard.
Diperoleh melalui kaedah yang sah dan beretika.
Dipelihara dalam keadaan asal bagi mengelakkan pengubahsuaian.

Mengekalkan “Rantaian Jagaan” yang ketat adalah wajib. Sebarang pelanggaran dalam cara bukti dikendalikan, khususnya bukti digital, boleh menjejaskan kedudukan undang-undang sesuatu kes.

Bidang Utama Penyiasatan Korporat

Penyiasatan korporat merangkumi pelbagai isu, bergantung kepada jenis penipuan yang disyaki.

Penipuan Kewangan

Penipuan kewangan sering melibatkan manipulasi rekod perakaunan atau aktiviti kewangan tanpa kebenaran. Contohnya:

Penyalahgunaan dana
Penyata kewangan yang dipalsukan
Liabiliti tersembunyi atau transaksi di luar rekod

Penyiasatan kes seperti ini lazimnya memerlukan teknik perakaunan forensik untuk menjejaki transaksi dan mengenal pasti corak yang tidak sekata.

Penipuan Operasi dan Perolehan

Penipuan operasi merupakan antara risiko yang biasa dihadapi oleh organisasi. Risiko ini sering berlaku dalam proses perolehan dan rantaian bekalan, terutamanya apabila pengawasan terhadap proses tersebut terhad.

Antara skim yang lazim termasuk:

Penciptaan vendor palsu
Invois yang dinaikkan nilainya atau diduplikasikan
Pakatan sulit antara pekerja dan pembekal

Disebabkan aktiviti ini tersembunyi dalam operasi harian, perkara ini boleh berlaku secara berterusan tanpa dikesan sekiranya tidak disiasat secara aktif.

Risiko Mengikut Industri

Industri tertentu terdedah kepada risiko penipuan yang berbeza:

Penjagaan kesihatan: tuntutan palsu, manipulasi bil, caj berlebihan
Insurans: tuntutan yang diperbesar atau direka-reka
Pembuatan dan FMCG: penipuan pembekal, manipulasi inventori

Memahami risiko mengikut industri membolehkan organisasi merangka strategi penyiasatan yang lebih khusus. Sebagai contoh, organisasi penjagaan kesihatan mungkin berdepan dengan skim penipuan berkaitan bil dan tuntutan yang kompleks. Artikel kami mengenai penipuan penjagaan kesihatan di Malaysia memberikan gambaran lebih dekat tentang satu skim bernilai jutaan ringgit serta isu yang boleh timbul dalam sektor ini.

Institusi kewangan juga berdepan risiko penipuan yang terus berkembang. Oleh itu, adalah penting untuk organisasi mengikuti perkembangan skim baharu yang muncul. Panduan kami mengenai amaran penipuan perbankan membincangkan corak penipuan terkini dan memberikan konteks tambahan mengenai risiko yang dihadapi oleh sektor perbankan.

Peranan Forensik Digital

Apabila operasi perniagaan semakin beralih ke arah digital, begitu juga penipuan. Banyak bukti penting kini tidak lagi terdapat dalam dokumen fizikal, sebaliknya boleh ditemui dalam:

e-mel
log sistem
platform sembang
fail digital

Forensik digital membantu mendedahkan maklumat ini.

Forensik digital membolehkan penyiasat:

memulihkan data yang telah dipadam
menganalisis corak komunikasi
membina semula garis masa sesuatu kejadian

Organisasi yang berdepan dengan kes penipuan yang disyaki bukan sahaja perlu memahami perkara yang boleh didedahkan melalui forensik digital, tetapi juga pertimbangan praktikal dalam mendapatkan perkhidmatan tersebut. Panduan kami mengenai Perkhidmatan Forensik Digital di Malaysia bagi Penyiasatan Penipuan dan Korporat menerangkan kaedah yang terdapat dalam perkhidmatan bagi menyokong penyiasatan korporat.

Walau bagaimanapun, bukti digital sahaja tidak semestinya mencukupi. Walaupun data berjaya dipulihkan, data tersebut mungkin tidak memberikan gambaran penuh tentang sesuatu keadaan. Penipuan sering melibatkan pihak luar, pergerakan kewangan di luar sistem dalaman, dan hubungan yang tidak dapat dilihat secara terus.

Disebabkan itulah forensik digital sering digabungkan dengan temu bual penyiasatan. Perbualan dengan pekerja, saksi, dan individu lain yang berkaitan dapat memberikan konteks. Temu bual penyiasatan dapat membantu mengesahkan penemuan dan memandu penyiasatan ke arah aspek yang paling relevan.

Memilih Rakan Penyiasatan yang Tepat

Tidak semua penyiasat berupaya untuk mengendalikan kes penipuan korporat.

Rakan penyiasat yang sesuai seharusnya mempunyai:

pengalaman dalam penyiasatan korporat
pemahaman tentang peraturan di Malaysia
keupayaan mengendalikan situasi sensitif secara sulit
pendekatan penyiasatan yang berstruktur dan boleh dipertahankan

Bekerjasama dengan pasukan seperti Integrity Malaysia membolehkan organisasi mengendalikan sesuatu kes dengan lebih yakin. Daripada hanya memberikan tumpuan kepada data, penyiasatan mengaitkan bukti dengan konteks sebenar, lantas menjadikan hasil penyiasatan lebih berguna untuk menyokong proses membuat keputusan.

Penyiasatan Korporat di Malaysia: Panduan Praktikal